Kızıl Ordu

Soğuk Savaş Bu Kez Buzun Üzerinde...

Yazan: Selman Baydar  20/06/2015

 

RED ARMY

 

 

Merhaba. Geleneksel filmlerde, genellikle kötü adamlar mağlup edilir ve çoğunlukla mutlu sonla biter. İzlemek üzere olduğunuz yapım için böyle bir söz veremem. Hikâye henüz sonlanmadı. Seyirci olarak siz, karmaşanın bir parçasısınız. Şimdiye kadar olanlar, şu anda yaşananlar, hiç de cesaretlendirici değil. Komünizmin meydan okumasına nasıl karşılık vereceğimiz size bağlı.

Ronald Reagan’ın General Electric Theater isimli antolojisinin açılış repliğiyle başlayan Kızıl Ordu belgeselinde yönetmen Gabe Polsky nükleer denemelerin, uluslararası boykotların, anlaşmaların gölgesindeki Soğuk Savaş döneminde üst üste büyük başarılara imza atan Sovyet Buz Hokeyi Milli Takımının doğuşunu ve evrimini, Sovyetlerin dağılmasına kadar, dönemin siyasi olaylarıyla eş zamanlı olarak anlatıyor.

Prömiyeri 2014 yılında Cannes Film Festivali Özel Gösterim seçkisinde yapılan belgesel ülkemizde ise Nisan 2015’te İstanbul Film Festivali kapsamında gösterime girdi.

Siyah-beyaz arşiv görüntüleriyle “Kızıl Ordu”nun 1950’lerde Stalin tarafından Sovyet propaganda aracı olarak kurulduğu ve amacının uluslararası arenada Komünizmi onurlandırmak olduğu anlatılan belgesel, efsaneleşen savunma oyuncusu Viaceshlav Fetisov merkezli ilerliyor. Askeri kamplarda eğitime alınan genç sporcuları, 35 milimetrelik antrenman videolarını, etkileyici gazete kupürlerini izlerken, Polsky’nin bu dokümanları, ketum Rus bürokrasisinden nasıl temin ettiğini merak ediyor insan.

Belgeselde tanıştığımız ilk isimlerden birisi Sovyet milli hokey takımlarının mimarı, hem görüntüsü hem de karakteri itibariyle Hulusi Kentmen’i andıran koç Anatoli Tarasov. Sporun bir sanat formu olduğunu savunan Tarasov, hokeyin satranç ve bale gibi zarafetle oynanması gerektiği görüşünde. Hatta ünlü satranç oyuncusu Anatoli Karpov ve dönemin bale eğitmenlerinden gördüklerini hokey antrenmanlarında uygulayacak kadar açık görüşlü. 1950’lerden Sovyetlerin dağılışına kadar, 1980 Kış Olimpiyatlarındaki The Miracle hariç neredeyse namağlup olan Tarasov’un Kızıl Ordusu, sürekli paslaşarak pakı rakip kaleye taşırken bir bakıma Sosyalizmin ne kadar iyi işlediğini de kanıtlıyor dünyaya.

Bahsettiğimiz gibi yönetmen Gabe Polsky’nin hikayesinin merkezinde hokey efsanesi Viaceshlav Fetisov var. Hırslı, inatçı, zeki ve biraz da küstah olarak tanımlayabileceğimiz Fetisov, 10 yaşındayken Kızıl Ordu’ya dahil oluyor ve milli takımda oynadığı dönemde Sovyet halkı kendisine adeta tapıyor. Öyle ki 1981 yılında kaydedilen bir asteroide onun adı veriliyor.

 

Şu anda, bizden ileridesiniz. Size yetişebilmek için yapmamız gereken çok şey var hâlâ.

Bunu başaracağız.

Yetişeceğiz.

Sizi geçeceğiz.

Şimdi bize gülebilirsiniz ama sizi geride bıraktığımızda, el sallayıp şöyle diyeceğiz;

"Kapitalistler! Güle güle! Yetişin yetişebilirseniz!"

                                                                                Nikita Kruşçev: 1959 BM Konuşması

 

Belgeseldeki bir diğer önemli karakter, Tarasov’un bir mağlubiyetten sonra kovulmasıyla KGB tarafından onun yerine atanan, selefinin aksine asık suratlı, mimikleriyle adeta Brejnev’in buza inmiş versiyonu olan, belgeselde hiçbir oyuncunun hakkında tek iyi kelime etmediği despot koç Viktor Tikhonov. Tikhonov veteran oyunculara yol veriyor, Fetisov’a ölüm döşeğindeki babasını görmesi için izin vermiyor, klasik bir kötü adam.

Savunma Bakanı Dmitry Yazov ve koç Tikhonov’un karşısında yumruğunu masaya vurup, biraz da Glasnost’un faydalarından yararlanarak NHL rüyasını gerçekleştiren Fetisov’un mücadelesi bu kadarla da bitmiyor tabii ki. Gizli düşman ABD’nin yolunu tutan diğer öncü Sovyet sporcular gibi Fetisov ile arkadaşları da milliyetleri ve oyun stilleri nedeniyle pek hoş karşılanmıyorlar. Tekniğe dayalı oyunları “Bolşoy Balesi” olarak adlandırılıyor. Sosyalist bir ülkenin sosyalist kulüp ve milli takımından sonra sonuna kadar liberal bir ülkede ve bireysel yeteneklerin ön plana çıktığı NHL’de başarılarla dolu mazilerini mumla arıyorlar.

Ancak Fetisov’un ABD’deki ikinci adresi Detroit Red Wings’in koçu Scotty Bowman melting pot ile bir yere varılamayacağını anlayıp salad bowl’a geçiyor. Yani yarı Rus bir takım kurarak bu oyuncuların kendi stillerini sahaya yansıtmalarına izin veriyor ve BUM! Kimya tutuyor, sahaya yansıtılıyor, Fetisov 38 yaşında küllerinden doğuyor ve Detroit Red Wings 40 yıl aradan sonra üst üste iki sene Stanley Cup’ı müzesine götürüyor.

Litvanya: Olimpiyatlarda Bronz Madalyaya Uzanan 52 Yılın Hikayesi’ndeki gibi, her türlü sıkıntıya rağmen kendilerini takip edenlere öncülük ederek sınırları aşan sporcuların hikayesini anlatıyor Kızıl Ordu. Belki biraz da klişeye kaçan Rus folk müziklerinin kullanımı, kesinlikle çok başarılı olan arşiv görüntüleri ve Soğuk Savaş dönemi, Sovyetlerin dağılması gibi siyasi tarihin, Fetisov’un hikayesine adaptasyonuyla Kızıl Ordu, benim gibi buz hokeyi hakkında hiçbir şey bilmeyenler için dahi kaçırılmayacak bir spor belgeseli olmuş. Bahsettiğimiz gibi ülkemizde İstanbul Film Festivali kapsamında vizyona girmişti ancak halen Digiturk ve Digiturkplay üzerinden Türkçe altyazı ve Türkçe dublaj seçenekleriyle izleme imkanı mevcut. Amazon üzerinden DVD ve Bluray olarak da satışta.

 

 

KÜNYE

Gösterim: Cannes Özel Gösterim Seçkisi

Yıl: 2014

Süre: 85 Dakika

Yönetmen: Gabe POLSKY

 

Red Army - Fragman

 

 

RedArmySelman

Viacheslav Fetisov (solda), koç Viktor Tikhonov ile. Polsky Films/Sony Pictures Classics

twitter     instagram     soundcloud